Raport „Health at a Glance 2025”, przygotowany przez Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD), stanowi kompleksowe zestawienie danych dotyczących zdrowia populacji oraz funkcjonowania systemów opieki zdrowotnej w państwach członkowskich, m.in. w Unii Europejskiej, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Australii i Wielkiej Brytanii. Dokument analizuje nie tylko wydatki na zdrowie i jakość opieki medycznej, ale także pozamedyczne czynniki ryzyka determinujące stan zdrowia. W rozdziale poświęconym stylowi życia, obok kwestii odżywiania, nadwagi i aktywności fizycznej, kluczowe miejsce zajmuje statystyka spożycia alkoholu.

## Globalne i regionalne wskaźniki spożycia alkoholu według OECD

Zgodnie z danymi OECD, w 2023 roku średnie roczne spożycie alkoholu w krajach członkowskich – kalkulowane w oparciu o oficjalne dane o sprzedaży – wyniosło 8,5 litra czystego alkoholu w przeliczeniu na osobę w wieku 15 lat i starszą.

W ujęciu długoterminowym obserwuje się pozytywne zmiany: w większości monitorowanych państw w ciągu ostatnich dziesięciu lat odnotowano systematyczny spadek konsumpcji. Najbardziej znaczące ograniczenie spożycia nastąpiło w Belgii oraz na Litwie, gdzie wskaźnik zmniejszył się o 2,5 litra lub więcej. Mimo tak wyraźnej redukcji, roczna konsumpcja na Litwie wciąż pozostaje wysoka i wynosi 11 litrów na osobę.

## Zróżnicowanie konsumpcji w poszczególnych państwach

Poziom spożycia napojów alkoholowych wykazuje bardzo duże rozbieżności geograficzne i kulturowe pomiędzy analizowanymi krajami. Na czele zestawienia w 2023 roku uplasowały się Portugalia (11,9 litra czystego alkoholu na osobę 15+) oraz Łotwa (11,7 litra).

Na przeciwległym biegunie znalazły się kraje o konsumpcji nieprzekraczającej 5 litrów na osobę: Turcja, Izrael, Kostaryka oraz Kolumbia.

Raport jednoznacznie wskazuje, że Unia Europejska pozostaje obszarem o najwyższym poziomie konsumpcji alkoholu na świecie. Średnia dla państw członkowskich UE przewyższa ogólną średnią OECD o 1 litr na osobę. Wewnątrz samej Wspólnoty widoczne są jednak znaczne dysproporcje – krajem o najniższym odnotowanym spożyciu w UE okazała się Grecja z wynikiem 6,7 litra.

## Pozycja Polski na tle regionu i Unii Europejskiej

W 2023 roku w Polsce wskaźnik spożycia alkoholu wyniósł 10 litrów czystego alkoholu na osobę w wieku 15 lat i starszą. Wartość ta różni się od danych prezentowanych w niektórych zestawieniach Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU), ponieważ metodologia OECD zawęża badaną populację wyłącznie do osób powyżej 15. roku życia.

Wynik ten plasuje Polskę blisko średniej dla całej Unii Europejskiej, a zarazem wyraźnie poniżej średniej konsumpcji obserwowanej w państwach sąsiednich z regionu Europy Środkowej. Wyższe wartości odnotowano między innymi w Czechach (11,2 litra), Niemczech (10,6 litra) oraz na Węgrzech (10,3 litra).

Zarówno statystyki OECD, jak i dane KCPU zgodnie potwierdzają utrzymujący się w Polsce trend spadkowy. W okresie ostatniej dekady mieszkańcy Polski zredukowali średnie spożycie alkoholu o 1 litr na głowę, co stoi w sprzeczności z powszechnymi w debacie publicznej tezami o stale rosnącej skali zjawiska.

## Wpływ regulacji prawnych i profilaktyki zdrowotnej

Kształtowanie poziomu konsumpcji i ograniczanie ryzyk zdrowotnych wiąże się ze stosowaniem instrumentów prawnych oraz polityki zdrowia publicznego. Na poziomie unijnym ramy dla rynku napojów alkoholowych tworzą m.in. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/787 (regulujące definicje, prezentację i znakowanie napojów spirytusowych) oraz Rozporządzenie (UE) nr 1308/2013 dotyczące rynku wina.

W Polsce istotną rolę w systemowym podejściu do kwestii alkoholowych odgrywa Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym. Akt ten definiuje zadania państwa w obszarze profilaktyki i rozwiązywania problemów wynikających z uzależnień, zapobiegania chorobom wywołanym nadużywaniem alkoholu oraz wprowadza instrumenty wspierające prozdrowotne wybory obywateli.

## Ograniczenia i kontekst badania

Podstawę szacunków przedstawionych w raporcie „Health at a Glance 2025” stanowią zarejestrowane dane dotyczące oficjalnej sprzedaży napojów alkoholowych. Wskaźnik ten odnosi się do populacji osób w wieku 15 lat i starszych, co pozwala na porównywanie danych między krajami o różnej strukturze demograficznej, lecz może dawać wyższe wartości w przeliczeniu na głowę niż statystyki obejmujące całą populację ogólną (w tym dzieci). Należy mieć na uwadze, że dane oparte na sprzedaży nie uwzględniają w bezpośredni sposób konsumpcji nierejestrowanej czy produkcji domowej.

## Co z tego wynika?

Z danych OECD płynie wniosek, że kraje rozwinięte znajdują się w fazie długofalowej redukcji spożycia alkoholu. Pomimo faktu, że państwa europejskie nadal dominują w statystykach najwyższej konsumpcji, dekada konsekwentnych spadków (zarówno w skali całej OECD, jak i w Polsce) pokazuje skuteczność zmian obyczajowych, działań profilaktycznych oraz wprowadzanych instrumentów polityki zdrowia publicznego.