„Zobacz, poczuj, zrozum” – 914 uczniów i wynik znacznie powyżej założeń

Od teorii do doświadczenia

„Zobacz, poczuj, zrozum” to program profilaktyczny Fundacji Powiedz NIE!, zrealizowany dzięki wsparciu Gminy Miasta Toruń, w ramach zadania z zakresu profilaktyki uzależnień.

Założenie było proste: młody człowiek może usłyszeć, że alkohol pogarsza refleks albo że substancje psychoaktywne zaburzają percepcję. Zupełnie czym innym jest jednak możliwość samodzielnego przekonania się, co oznacza utrata kontroli nad własnymi reakcjami.

Dlatego od początku nie chcieliśmy budować programu wokół klasycznego wykładu.

Warsztaty łączyły rozmowę i debatę o mechanizmach uzależnienia z eksperymentem oraz doświadczeniem. Wykorzystywaliśmy między innymi elektroniczne urządzenia symulacyjne, refleksometr oraz stworzoną przez Fundację makietę MicroCity.

To właśnie doświadczenie stało się jednym z najważniejszych elementów całej akcji.

MicroCity – kiedy teoria nagle staje się rzeczywistością

Jednym z najbardziej angażujących stanowisk była makieta MicroCity – miniaturowe miasto wyposażone w infrastrukturę drogową i pojazdy sterowane zdalnie.

Samochody posiadają kamery, z których obraz przekazywany jest do stanowisk operatorów. Uczeń nie patrzy więc na pojazd z góry jak na zabawkę – obserwuje drogę z perspektywy kierowcy.

System umożliwia symulowanie zaburzeń charakterystycznych dla stanu po spożyciu alkoholu: pogorszenia refleksu i koncentracji, nieprawidłowej oceny sytuacji, rozmycia lub zwielokrotnienia obrazu.

Nagle proste zadanie polegające na przejechaniu określonej trasy, zatrzymaniu pojazdu w odpowiednim miejscu czy zareagowaniu na sytuację drogową staje się znacznie trudniejsze.

I właśnie wtedy pojawia się najważniejszy element zajęć – refleksja.

Nie mówimy młodemu człowiekowi: „pod wpływem alkoholu będziesz reagował wolniej”.

Pozwalamy mu samemu przekonać się, jak trudno wykonać banalne zadanie, gdy percepcja i czas reakcji zostają zaburzone.

Podobną funkcję pełniły alkogogle i narkogogle wykorzystywane podczas zadań manualnych oraz testów sprawności psychomotorycznej. To, co kilka minut wcześniej mogło wydawać się abstrakcyjnym ostrzeżeniem dorosłych, stawało się namacalnym doświadczeniem.

Zakładaliśmy minimum 525 uczniów. Wzięło udział 914

Jednym z najbardziej wymiernych rezultatów programu okazała się jego skala.

W ofercie realizacji zadania Fundacja zadeklarowała przeprowadzenie 15 wydarzeń profilaktycznych i objęcie bezpośrednimi działaniami co najmniej 525 uczniów.

Ostateczny bilans wygląda następująco:

Dla nas te liczby mają szczególne znaczenie. Nie chodzi bowiem wyłącznie o statystyczne przekroczenie wskaźnika. Za każdą z tych 914 osób stoi młody człowiek, który przez kilka godzin rozmawiał, eksperymentował, zadawał pytania i konfrontował własne wyobrażenia o alkoholu i innych substancjach psychoaktywnych z ich rzeczywistymi konsekwencjami.

Młodzież chciała uczestniczyć, a nie tylko słuchać

Jednym z najważniejszych doświadczeń całego projektu było ogromne zaangażowanie uczniów.

Młodzież bardzo szybko przełamywała dystans. Uczniowie dyskutowali, zadawali pytania, chcieli wykonywać kolejne eksperymenty i porównywać swoje wyniki. Publiczne relacje z kolejnych wydarzeń potwierdzają, że aktywność pojawiała się również w młodszych grupach – np. podczas zajęć w SP12 Fundacja zwracała uwagę na zaskakująco aktywny udział szóstoklasistów w rozmowie o uzależnieniach.

To istotna obserwacja na przyszłość. Profilaktyka nie musi być jednostronnym komunikatem dorosłego skierowanym do ucznia. Może być wspólnym eksperymentem, rozmową i próbą znalezienia odpowiedzi na pytanie: „co stanie się ze mną, jeżeli…?”

I właśnie wówczas młodzież przestaje być biernym odbiorcą profilaktyki.

0,2‰ czy 0,5‰? Tutaj pojawił się problem

Projekt dostarczył nam również informacji, których nie da się uzyskać wyłącznie poprzez obserwację zachowania uczestników.

W ramach badań ankietowych sprawdzaliśmy wiedzę młodzieży dotyczącą alkoholu, substancji psychoaktywnych oraz związanych z nimi zagrożeń.

Jedno zagadnienie wyraźnie wyróżniło się na tle pozostałych.

Zaledwie 24% badanych uczniów prawidłowo rozumiało znaczenie progów 0,2‰ i 0,5‰ alkoholu oraz związaną z nimi różnicę odpowiedzialności kierującego pojazdem.

Dla prowadzących początkowo było to zaskoczeniem. Podczas rozmów z młodzieżą przyczyna okazała się jednak dość prosta.

Dla 13-, 14- czy 15-latka prawo jazdy jest jeszcze czymś odległym. Uczniowie nie przygotowują się do egzaminu na kierowcę, a szczegółowe przepisy dotyczące odpowiedzialności za prowadzenie pojazdu po alkoholu wydają im się znacznie bardziej abstrakcyjne niż bezpośrednie skutki działania alkoholu na organizm.

To cenna wskazówka dla kolejnych edycji programu.

Nie wystarczy powiedzieć młodzieży, że istnieją określone wartości graniczne. Trzeba pokazać, co one oznaczają w praktyce i dlaczego powinny interesować również osobę, która jeszcze przez kilka lat nie będzie kierowcą samochodu.

Bo uczestnikiem ruchu drogowego jest już dziś – jako pieszy, rowerzysta, pasażer czy użytkownik hulajnogi.

Szkoły: „To był doskonale zainwestowany czas lekcyjny”

Pozytywny odbiór projektu nie ograniczał się do reakcji uczniów.

Otrzymaliśmy również bardzo dobre informacje zwrotne od dyrekcji, nauczycieli i pedagogów szkolnych.

Szczególnie cenną recenzję przekazała nam Szkoła Podstawowa nr 6 w Toruniu. Pedagog szkoły zwróciła uwagę na połączenie technologii, doświadczenia i rzetelnej wiedzy merytorycznej. W pisemnej rekomendacji projekt został określony jako „wzorcowy przykład nowoczesnej profilaktyki”, a podsumowanie kończy się oceną, że udział w warsztatach był „doskonale zainwestowanym czasem lekcyjnym”.

Dla zespołu Fundacji taka opinia jest szczególnie ważna. Szkoła jest miejscem, w którym każda dodatkowa aktywność konkuruje o czas z programem nauczania. Jeśli pedagog ocenia kilka godzin poświęconych profilaktyce jako dobrze wykorzystany czas lekcyjny, oznacza to, że udało się znaleźć formę, która nie tylko przyciąga uwagę uczniów, ale ma również wartość wychowawczą.

Czego nauczyliśmy się my?

„Zobacz, poczuj, zrozum” miał edukować młodzież, ale wiele nauczył również nas.

Przede wszystkim potwierdziło się założenie, na którym od początku budujemy działania Fundacji: w profilaktyce samo przekazywanie informacji nie wystarcza.

Młodzi ludzie mają dostęp do ogromnej ilości wiedzy. Problemem nie zawsze jest jej brak. Znacznie trudniejsze jest sprawienie, aby informacja przestała być abstrakcyjna i została odniesiona do własnych decyzji.

Eksperyment pozwala skrócić tę drogę.

Kiedy uczeń próbuje wykonać zadanie w narkogoglach, widzi własny wynik na refleksometrze albo traci kontrolę nad pojazdem w MicroCity, nie musi wierzyć prowadzącemu na słowo. Sam obserwuje skutek.

Dopiero potem przychodzi czas na rozmowę: dlaczego tak się stało, jakie może mieć konsekwencje i co można zrobić, żeby podobnej sytuacji uniknąć w prawdziwym życiu.

914 powodów, żeby kontynuować

Pierwszą edycję programu kończymy więc z wynikiem, który znacząco przekroczył nasze początkowe założenia.

15 wydarzeń. 914 uczestników. 174,1% zakładanego wskaźnika liczby odbiorców.

Ale najważniejszych rezultatów nie da się zamknąć wyłącznie w tabeli.

To setki pytań zadanych podczas debat. Emocje po pierwszej próbie przejazdu „pod wpływem”. Zaskoczenie wynikiem testu refleksu. Dyskusje między uczniami. I momenty, w których ktoś po wykonaniu eksperymentu mówił już zupełnie inaczej o czymś, co jeszcze kilkanaście minut wcześniej traktował jako abstrakcyjne zagrożenie.

Pozytywne reakcje młodzieży i szkół oraz wyniki ewaluacji pokazują nam jednocześnie, co warto rozwijać, a co należy jeszcze lepiej tłumaczyć.

Dlatego doświadczenia z tegorocznej akcji nie są dla nas zakończeniem projektu.

Są punktem wyjścia do kolejnej, jeszcze bardziej angażującej odsłony profilaktyki opartej na zasadzie, która stała się nazwą całego programu:

Zobacz. Poczuj. Zrozum.

Zadanie „Zobacz, poczuj, zrozum. Program profilaktyczny dotyczący wpływu alkoholu i narkotyków na decyzje, zachowanie i bezpieczeństwo młodzieży” realizowane było przez Fundację Powiedz NIE! w ramach działań z zakresu profilaktyki uzależnień przy wsparciu Gminy Miasta Toruń.