Kiedy propozycja staje się naciskiem

Wyobraźmy sobie urodziny znajomego. Ktoś proponuje wino, słyszy „nie, dziękuję” i nalewa gościowi wodę. Rozmowa toczy się dalej. Teraz druga wersja: po odmowie padają kolejne pytania, żarty i sugestie, że bez alkoholu spotkanie będzie mniej udane. Różnica dotyczy reakcji na jasno wyrażoną decyzję.

Sama propozycja nie musi oznaczać złej intencji. Problem zaczyna się wtedy, gdy odpowiedź zostaje zignorowana. Nie trzeba krzyczeć ani grozić, żeby wywierać nacisk. Wystarczy powtarzać prośbę tak długo, aż druga osoba uzna, że łatwiej będzie ustąpić niż ponownie odmawiać.

Amerykański instytut NIAAA rozróżnia presję bezpośrednią, związaną z oferowaniem alkoholu, i pośrednią: pokusę picia wynikającą z przebywania wśród pijących, nawet bez namawiania. Warto rozpoznać, która sytuacja utrudnia nam trzymanie się własnej decyzji. [1]

Krótka odpowiedź może wystarczyć

NIAAA zaleca przygotowanie krótkiej, jasnej odmowy i unikanie niejednoznacznych wymówek, które przedłużają rozmowę. Możesz powiedzieć: „Nie, dziękuję”, „Wybieram coś bez alkoholu” albo „Nie mam ochoty”. Jeśli ktoś nalega, powtórz odpowiedź i dodaj: „Proszę, nie namawiaj mnie”. [1]

Nie musisz opowiadać przy stole o zdrowiu, lekach, terapii czy sytuacji rodzinnej. Możesz podać powód, jeśli sam tego chcesz. Warto jednak pamiętać, że „prowadzę samochód” nie jest jedyną odpowiedzią zasługującą na szacunek. Zwykłe „nie chcę” również powinno kończyć namawianie.

Przykładowa rozmowa może wyglądać tak: „Tylko jeden, za moje zdrowie!”. „Chętnie wzniosę toast wodą”. „Ale naprawdę ani trochę?”. „Tak, zostaję przy wodzie. Opowiedz lepiej, jak minął wyjazd”. Taka odpowiedź pozwala podtrzymać kontakt bez zmiany swojej decyzji.

Przygotuj wsparcie przed spotkaniem

Jeśli spodziewasz się trudnej sytuacji, ustal wcześniej, co odpowiesz i do kogo możesz się zwrócić. Pomocne może być wsparcie bliskiej osoby, wybór napoju bez alkoholu oraz możliwość wcześniejszego wyjścia. NIAAA wymienia takie strategie w materiałach dotyczących odmawiania. Nie trzeba zostawać w sytuacji, w której nacisk nie ustaje. [1]

Dla osób wracających do zdrowia po problemach z alkoholem znaczenie mogą mieć także konkretne miejsca, ludzie i okazje kojarzone z piciem. NIAAA podkreśla rolę rozpoznawania takich bodźców oraz kontaktu ze wspierającymi osobami. Spotkanie można zaplanować wokół spaceru, wspólnego posiłku czy innej aktywności, która nie koncentruje się na alkoholu. [3]

Gospodarz też ma zadanie

Organizując spotkanie, postaw wodę i inne napoje bezalkoholowe w widocznym miejscu. Pytanie „Czego się napijesz?” pozostawia więcej przestrzeni niż automatyczne nalewanie wszystkim tego samego. Nie komentuj publicznie, kto odmówił. Gość nie powinien stawać się głównym tematem rozmowy tylko dlatego, że wybrał inny napój.

Jeśli ktoś zaczyna namawiać, możesz zareagować zwyczajnie: „Już odpowiedział. Mamy też lemoniadę”. Nie trzeba urządzać wykładu ani żartować z osoby wywierającej nacisk. Wystarczy zakończyć negocjowanie cudzej decyzji i wrócić do spotkania.

To szczególnie ważne, ponieważ nie znamy wszystkich powodów abstynencji. NIAAA zwraca uwagę, że osoby w procesie zdrowienia mogą doświadczać napiętnowania także za niepicie: wykluczania, nacisków lub przypisywania im oceniania innych. Uszanowanie odmowy pozwala nie dokładać im kolejnego obciążenia. [2]

Odmowa nie jest testem przyjaźni

Nie trzeba udowadniać sympatii zawartością kieliszka. Można uczestniczyć w świętowaniu, rozmawiać i dobrze życzyć gospodarzowi, pozostając przy własnym wyborze. Warto taką zasadę stosować również wobec siebie: czy po czyimś „nie” potrafimy po prostu odpuścić?

Jeżeli problem wykracza poza namawianie, a picie staje się trudne do kontrolowania, same gotowe odpowiedzi mogą nie wystarczyć. Pomoc lekarza lub specjalisty terapii uzależnień może obejmować więcej niż ćwiczenie asertywności. Leczenie dobiera się do potrzeb danej osoby, z wykorzystaniem metod psychoterapeutycznych i, gdy są wskazane, leków. [4]


[1] NIAAA, Building Your Drink Refusal Skills. https://rethinkingdrinking.niaaa.nih.gov/tools/worksheets-more/building-your-drink-refusal-skills

[2] NIAAA, Stigma: Overcoming a Pervasive Barrier to Optimal Care. https://www.niaaa.nih.gov/health-professionals-communities/core-resource-on-alcohol/stigma-overcoming-pervasive-barrier-optimal-care

[3] NIAAA, Support Recovery: It’s a Marathon, Not a Sprint. https://www.niaaa.nih.gov/health-professionals-communities/core-resource-on-alcohol/support-recovery-its-marathon-not-sprint

[4] NIAAA, Recommend Evidence-Based Treatment: Know the Options. https://www.niaaa.nih.gov/health-professionals-communities/core-resource-on-alcohol/recommend-evidence-based-treatment-know-options