Kwas gamma-hydroksymasłowy (GHB) to substancja działająca depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy, dopuszczona jako środek znieczulający w niektórych krajach; jednak z wyjątkiem badań naukowych nie jest dopuszczona do żadnego zastosowania w Stanach Zjednoczonych. Głównymi grupami stosującymi GHB są uczestnicy imprez i bywalcy klubów nocnych oraz kulturyści. Ponadto GHB jest jednym z kilku środków określanych mianem pigułki gwałtu („date rape drug”). W okresie od sierpnia 1995 r. do września 1996 r. ośrodki kontroli zatruć w Nowym Jorku i Teksasie otrzymały zgłoszenia o 69 ostrych zatruciach i jednym zgonie przypisywanym spożyciu GHB. Niniejszy raport opisuje dwa przypadki i podsumowuje dochodzenia dotyczące stosowania GHB w Teksasie i Nowym Jorku. Ustalenia tych dochodzeń podkreślają zagrożenia dla zdrowia związane ze stosowaniem GHB.



Teksas


5 sierpnia 1996 r. o godzinie 12:30 17-letnia dziewczyna bez wcześniejszej historii zażywania narkotyków lub alkoholu została przyjęta na szpitalny oddział ratunkowy (SOR) z powodu zatrzymania krążenia, w trakcie trwającej resuscytacji krążeniowo-oddechowej. Jej zgon stwierdzono o godzinie 12:40. W nocy 4 sierpnia przebywała w lokalnym klubie tanecznym, gdzie według doniesień piła napoje bezalkoholowe. Przeprowadzono sekcję zwłok; liczne badania toksykologiczne próbek krwi i żółci nie wykryły alkoholu ani innych narkotyków. Jednak 13 września badanie wcześniej pobranej surowicy wykazało stężenie GHB w surowicy na poziomie 27 mg/l.



Od 14 listopada 1995 r. do 30 września 1996 r. Departament Zdrowia Stanu Teksas otrzymał zgłoszenia dotyczące 57 osób, u których wystąpiły niepożądane skutki zdrowotne przypisywane spożyciu GHB, w tym jeden zgon opisany w niniejszym raporcie. Spośród tych 57 zgłoszeń 30 wpłynęło z Ośrodka Kontroli Zatruć w Dallas (Dallas Poison Control Center), a 26 z Ośrodka Kontroli Zatruć w Galveston (Galveston Poison Control Center). O zgonie poinformował zastępca lekarza sądowego w hrabstwie Harris, który zakwalifikował zgon jako zabójstwo w wyniku toksycznego działania GHB. Spośród 56 zgłoszeń z ośrodków kontroli zatruć 34 dotyczyły mężczyzn; 10 zgłoszeń dotyczyło nastolatków w wieku 16–18 lat. Dziewiętnaście osób było leczonych i wypisanych ze szpitalnych oddziałów ratunkowych, a 25 przyjęto na oddziały intensywnej terapii z ciężkimi objawami klinicznymi, w tym ze śpiączką (15), depresją oddechową (trzy) i pobudzeniem (jedna); sześć osób wymagało intubacji. Spośród 56 zgłoszeń 12 dotyczyło jednoczesnego spożycia alkoholu i GHB, a trzy dotyczyły zażywania GHB z innymi narkotykami.



Nowy Jork


30 października 1996 r. 20-letni mężczyzna, który nie reagował na bodźce po kilku epizodach wymiotów, został przetransportowany na SOR 2,5 godziny po spożyciu mieszaniny GHB i wodorotlenku sodu. Został zaintubowany i przyjęty na oddział intensywnej terapii, gdzie bronchoskopia wykazała kruchą tkankę płucną, co przypisano aspiracji treści żołądkowej zawierającej wodorotlenek sodu. Wystąpiła u niego obustronna odma opłucnowa oraz uogólnione napady drgawkowe; został przetransportowany do trzeciego szpitala w celu ewentualnego wdrożenia pozaustrojowego utlenowania krwi (ECMO) i przeszczepienia płuc. Jednak jego stan uległ poprawie, został ekstubowany, objęty leczeniem podtrzymującym i powrócił do zdrowia


W okresie od 27 sierpnia 1995 r. do 30 października 1996 r. Regionalny Ośrodek Kontroli Zatruć Long Island (Long Island Regional Poison Control Center) otrzymał zgłoszenia dotyczące 13 osób narażonych na kontakt z GHB. Wszystkie 13 osób zostało poddanych ocenie na szpitalnych oddziałach ratunkowych. Cztery z tych 13 osób spożywały również etanol. Wszystkie pięć osób początkowo miało zmieniony stan psychiczny, w tym śpiączkę (trzy), osłupienie/stupor (jedna) oraz stan upojenia (jedna). Osiem z 13 osób przygotowało GHB w domu przy użyciu wodorotlenku sodu i butyrolaktonu; spośród tych ośmiu osób trzy wymagały hospitalizacji.


Notatka redakcyjna

GHB zwiększa stężenie dopaminy w mózgu i wywiera działanie poprzez endogenny układ opioidowy; większość GHB jest wydalana w ciągu pierwszych godzin po spożyciu (1). Objawy ostrej toksyczności GHB obejmują śpiączkę, napady drgawkowe, depresję oddechową i wymioty. Inne udokumentowane skutki stosowania GHB obejmują amnezję i hipotonię (związane z dawkami 10 mg/kg masy ciała); prawidłową sekwencję fazy snu z szybkimi ruchami gałek ocznych (REM) i snu bez REM (dawki 20–30 mg/kg masy ciała); oraz znieczulenie ogólne (dawki około 50 mg/kg masy ciała). Dawki większe niż 50 mg/kg masy ciała mogą zmniejszać rzut serca i wywoływać ciężką depresję oddechową, aktywność drgawkową oraz śpiączkę (2); śpiączka i depresja oddechowa mogą ulec nasileniu w wyniku jednoczesnego zażycia alkoholu (3). Nie ma antidotum na przedawkowanie GHB, a leczenie ogranicza się do nieswoistego leczenia podtrzymującego. Pacjenci w Nowym Jorku i Teksasie wymagali opieki na szpitalnych oddziałach ratunkowych; wielu z hospitalizowanych wymagało wspomagania wentylacji oraz intensywnej terapii.



W Stanach Zjednoczonych GHB jest produkowane nielegalnie z bardzo zróżnicowaną czystością. GHB było wprowadzane do obrotu w postaci płynu lub proszku i sprzedawane na ulicy pod takimi nazwami, jak „Grevious Bodily Harm”, „Georgia Home Boy”, „Liquid Ecstasy”, „Liquid X”, „Liquid E”, „GHB”, „GBH”, „Soap”, „Scoop”, „Easy Lay”, „Salty Water”, „G-Riffick”, „Cherry Menth” oraz „Organic Quaalude”. Niewłaściwe przygotowanie GHB może prowadzić do powstania mieszaniny GHB i wodorotlenku sodu, która może być wysoce toksyczna ze względu na łączne działanie GHB oraz bezpośrednie żrące działanie wodorotlenku sodu.



W Dallas stosowanie GHB powiązano z imprezami, podczas których kilka osób znaleziono w stanie śpiączki. Niektóre osoby, które doświadczyły negatywnych skutków zażycia GHB, zgłaszały, że podano im ten narkotyk ukradkiem (np. dosypano/dolano do napoju), podczas gdy inne przyznały się do celowego zażycia.


Agencja do Walki z Narkotykami (DEA) bada dystrybucję i nadużywanie GHB w Stanach Zjednoczonych; chociaż dystrybucję udokumentowano w 27 stanach, zażywanie GHB jest wysoce rozpowszechnione w Kalifornii, na Florydzie, w Georgii i Teksasie. W Stanach Zjednoczonych GHB podlega szczególnym zwolnieniom Agencji ds. Żywności i Leków (FDA) na potrzeby badawczych protokołów naukowych w leczeniu narkolepsji. Chociaż posiadanie GHB nie jest nielegalne na mocy prawa federalnego, jego produkcja i sprzedaż są zabronione na mocy ustawy Food, Drug, and Cosmetic Act. W Georgii i Rhode Island stanowe ustawy o substancjach kontrolowanych zaklasyfikowały GHB do Wykazu I *, a inne stany rozważają podobne kroki. Ponadto DEA gromadzi informacje i rozważa przegląd klasyfikacji w celu objęcia GHB kontrolą na mocy federalnej ustawy o substancjach kontrolowanych (Federal Controlled Substances Act) **. Przedstawiciele publicznej służby zdrowia powinni zgłaszać przypadki działań niepożądanych wynikających ze stosowania GHB do DEA pod numerem telefonu (202) 307-7183.



Żródła


1. Vayer P, Mandel P, Maitre M. Gamma-hydroxy butyrate, a possible neurotransmitter. Life Sci 1987;41:1547-57.

2. CDC. Multistate outbreak of poisonings associated with illicit use of gamma hydroxy butyrate. MMWR 1990;39:861-3.

3. Mamelak M. Gammahydroxybutyrate: an endogenous regulator of energy metabolism. Neurosci Biobehav Rev 1989;13:187-98.