## Efekty wcześniejszych edycji programów profilaktycznych

Podsumowanie miejskich programów zrealizowanych w Toruniu w 2025 roku wskazuje na duże znaczenie badań przesiewowych we wczesnej diagnostyce chorób. W ramach programów polityki zdrowotnej wykonano wówczas ponad 12 tysięcy świadczeń, obejmując opieką blisko 4,9 tysiąca mieszkanek i mieszkańców. Wczesne wykrywanie nieprawidłowości pozwoliło na szybkie skierowanie uczestników do pogłębionej diagnostyki oraz leczenia specjalistycznego.

Wśród zarejestrowanych wyników znalazły się m.in.:
* 3 osoby skierowane na konsultację onkologiczną w ramach programu profilaktyki raka płuc,
* 21 osób zakwalifikowanych do pogłębionej diagnostyki w kierunku przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP),
* 57 przypadków wad wzroku wymagających dalszych konsultacji wykrytych u dzieci w programie „Toruń ma oko na dzieciaki”,
* niemal 30% dzieci ze stwierdzonymi problemami ze słuchem w badaniach realizowanych we współpracy z podmiotem MEDINCUS,
* około 10% przebadanych dzieci skierowanych do dalszej diagnostyki cukrzycy typu 1,
* 5 nieprawidłowych wyników badania stężenia PSA w programie „Męski serwis”,
* 1 wynik wymagający pogłębionej diagnostyki wykryty podczas badań mammograficznych w trakcie Różowego Przejazdu Rowerowego.

Władze miasta oraz przedstawiciele Wydziału Zdrowia i Polityki Społecznej Urzędu Miasta Torunia podkreślają, że działania profilaktyczne mają motywować do regularnej kontroli zdrowia i umożliwiać interwencję medyczną jeszcze przed wystąpieniem objawów klinicznych.

## Programy dedykowane dzieciom i młodzieży

Oferta miejska na 2026 rok obejmuje wsparcie najmłodszych mieszkańców w obszarze narządu wzroku oraz zapobiegania zaburzeniom metabolicznym:

* **„Toruń ma oko na dzieciaki”** – bezpłatne badania wzroku dla dzieci urodzonych w 2021 roku (5-latków), zamieszkałych w Toruniu lub których rodzice odprowadzają w mieście podatek dochodowy. Warunkiem kwalifikacji jest pisemna zgoda opiekuna oraz brak wcześniejszej diagnozy wady wzroku i brak leczenia w poradni specjalistycznej. Zakres świadczeń obejmuje konsultację okulistyczną, badanie ostrości wzroku do dali i bliży, ocenę dna oka, badanie refrakcji (w tym refraktometrem) oraz ocenę ruchomości gałek ocznych.
* **„Qźnia Zdrowia Kids”** – program profilaktyki nadwagi i otyłości dla uczniów klas I–III toruńskich szkół podstawowych. Kwalifikacja do części terapeutycznej odbywa się na podstawie oceny wskaźnika BMI według siatek centylowych. Program oferuje pomiary antropometryczne, lekarską wizytę kwalifikacyjną, konsultacje dietetyczne i psychologiczne, zajęcia ruchowe oraz wizytę podsumowującą, łącząc diagnostykę z edukacją rodziców i opiekunów.

## Profilaktyka chorób cywilizacyjnych i onkologicznych u dorosłych

W 2026 roku oferta dla dorosłych mieszkańców została poszerzona o nowe interwencje w obszarze chorób metabolicznych i układu krążenia, a także kontynuację badań onkologicznych:

* **„Qźnia Zdrowia” dla aktywnych zawodowo** – program profilaktyki nadwagi, otyłości i cukrzycy typu 2 skierowany do kobiet w wieku 45–60 lat oraz mężczyzn w wieku 45–65 lat (a także osób w wieku 40–44 lata w przypadku obecności co najmniej jednego czynnika ryzyka). Obejmuje wypełnienie kwestionariusza FINDRISC, ocenę BMI i obwodu talii, przesiewowy pomiar glikemii oraz – w przypadku kwalifikacji – konsultacje lekarskie, dietetyczne, psychologiczne i zajęcia z aktywności fizycznej.
* **„Męski serwis” (profilaktyka raka gruczołu krokowego)** – skierowany do mężczyzn w wieku 50–69 lat (lub 45–49 lat w przypadku raka prostaty u krewnego pierwszego stopnia w młodym wieku, a także 40–49 lat przy nosicielstwie mutacji genów BRCA1/2). Program łączy edukację zdrowotną i test wiedzy z oznaczeniem stężenia PSA we krwi oraz wizytą kontrolną omawiającą wynik. Warunkiem jest niespełnianie kryteriów badania finansowanego publicznie w ciągu ostatnich 12 miesięcy.
* **Profilaktyka raka płuc** – program edukacyjno-diagnostyczny dla osób w wieku 55–74 lata z historią palenia tytoniu wynoszącą minimum 30 paczkolat i okresem ewentualnej abstynencji do 15 lat. Kwalifikacja medyczna umożliwia wykonanie niskodawkowej tomografii komputerowej płuc (NDTK).

## Choroby układu oddechowego i przeciwdziałanie szkodom odtytoniowym

Istotnym komponentem działań miejskich jest program profilaktyki przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP), która według danych epidemiologicznych dotyka w Polsce ponad 2 miliony osób i przez długi czas przebiega bezobjawowo lub z niespecyficznymi objawami (przewlekły kaszel, duszność, zmęczenie). Program toruński skierowany jest do pełnoletnich mieszkańców, w szczególności palaczy wyrobów tytoniowych, osób narażonych na zanieczyszczenia i pyły w miejscu pracy oraz pacjentów z nawracającymi infekcjami.

Świadczenia obejmują edukację zdrowotną w zakresie czynników ryzyka i profilaktyki chorób odtytoniowych, kwalifikację medyczną oraz bezpłatne badania spirometryczne (dla osób bez wcześniejszej diagnozy POChP). Działania te wpisują się w długofalową strategię ochrony układu oddechowego oraz redukcji palenia tytoniu w mieście.

## Szczepienia ochronne seniorów i rehabilitacja onkologiczna

W ramach wsparcia grup o szczególnych potrzebach zdrowotnych miasto realizuje:

* **Profilaktykę zakażeń pneumokokowych** – bezpłatne szczepienia 20-walentną szczepionką skoniugowaną dla mieszkańców powyżej 65. roku życia, mające na celu ochronę przed inwazyjnymi chorobami bakteryjnymi, w tym zapaleniem płuc, sepsą i zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych.
* **Profilaktykę obrzęku limfatycznego po mastektomii** – kompleksowy program dla kobiet po operacyjnym leczeniu raka piersi, obejmujący ocenę fizjoterapeutyczną, manualny drenaż limfatyczny, kompresjoterapię, ćwiczenia usprawniające, konsultacje psychologiczne i dietetyczne oraz naukę autoterapii.

## Szerszy kontekst: program „Toruń – Zdrowe Miasto”

Prezentowane programy zdrowotne stanowią element zintegrowanej polityki społeczno-zdrowotnej realizowanej we współpracy z miejskimi przychodniami, szpitalami i organizacjami pozarządowymi. W ramach długofalowych miejskich programów profilaktycznych i rozwiązywania problemów zdrowotnych gmina prowadzi również równoległe zadania w zakresie rozwiązywania problemów alkoholowych, zwalczania narkomanii, zapobiegania HIV/AIDS, prewencji chorób sercowo-naczyniowych oraz eliminacji zagrożeń środowiskowych (m.in. likwidacja niskiej emisji).

## Co z tego wynika?

* **Wczesna detekcja ratuje życie:** Wyniki z 2025 roku pokazują, że miejskie badania przesiewowe realnie identyfikują osoby z nierozpoznanymi wcześniej schorzeniami onkologicznymi, pulmonologicznymi i metabolicznymi.
* **Darmowa dostępność i brak skierowań:** Mieszkańcy Torunia spełniający kryteria wiekowe i czynników ryzyka mogą skorzystać ze specjalistycznej diagnostyki (spirometria, NDTK, PSA, przesiew wzroku i glikemii) bez konieczności uzyskiwania skierowania od lekarza POZ.
* **Kompleksowe podejście do stylu życia:** Programy takie jak „Qźnia Zdrowia” łączą diagnostykę laboratoryjną ze wsparciem dietetycznym, psychologicznym i zajęciami ruchowymi, co ułatwia trwałą zmianę nawyków zdrowotnych.