Założenia hipnoterapii w procesie rzucania palenia


Palenie tytoniu pozostaje główną możliwą do uniknięcia przyczyną chorób i zgonów na świecie. Zaprzestanie palenia przynosi istotną poprawę stanu zdrowia, także u osób w starszym wieku. Wśród metod wspomagających wyjście z uzależnienia od nikotyny stosuje się różne formy hipnoterapii. Ich celem jest oddziaływanie na procesy psychiczne i nieświadome impulsy – osłabienie pragnienia sięgnięcia po papierosa, wzmocnienie woli rzucenia palenia lub pomoc w skoncentrowaniu się na programie terapeutycznym.

Aby ocenić rzeczywistą skuteczność i bezpieczeństwo tych praktyk zgodnie z zasadami medycyny opartej na faktach (EBM), autorzy przeglądu Cochrane przeszukali specjalistyczne rejestry badań klinicznych (w tym Cochrane Tobacco Addiction Group, ClinicalTrials.gov oraz ICTRP platformy WHO) do 18 lipca 2018 roku. Analizie poddano randomizowane badania kontrolowane, które raportowały wskaźniki abstynencji tytoniowej po co najmniej sześciu miesiącach od rozpoczęcia leczenia, wykorzystując najściślejsze definicje abstynencji (oraz weryfikację biochemiczną, jeśli była dostępna).

Skuteczność hipnoterapii: porównanie z innymi metodami


Przegląd objął 14 badań z udziałem łącznie 1926 osób, w których hipnoterapię zestawiono z 22 różnymi procedurami kontrolnymi. Z uwagi na dużą różnorodność interwencji i metodologii, przeprowadzenie jednej łącznej metaanalizy dla wszystkich prób nie było możliwe. Zestawienie mniejszych, porównywalnych grup badań dostarczyło następujących wyników:

* **Porównanie z interwencjami behawioralnymi o dopasowanym czasie trwania:** Połączenie 6 badań (957 uczestników) nie wykazało istotnej statystycznie różnicy w odsetkach sukcesu (RR 1,21; 95% CI 0,91 do 1,61; I² = 36%).
* **Porównanie z intensywnym poradnictwem behawioralnym (niedopasowanym czasowo):** Na podstawie 2 badań (211 uczestników) nie stwierdzono przewagi hipnoterapii (RR 0,93; 95% CI 0,47 do 1,82; I² = 0%).
* **Porównanie z krótkimi interwencjami behawioralnymi:** W 2 badaniach (269 uczestników) również nie wykazano istotnych różnic (RR 0,98; 95% CI 0,57 do 1,69; I² = 0%).
* **Porównanie z farmakoterapią:** W 2 badaniach (197 uczestników) nie zaobserwowano istotnej statystycznie wyższości hipnoterapii (RR 1,68; 95% CI 0,88 do 3,20; I² = 5%).
* **Porównanie z technikami awersyjnymi (szybkie/skoncentrowane palenie):** W 2 badaniach (54 uczestników) nie stwierdzono różnic (RR 1,00; 95% CI 0,43 do 2,33; I² = 65%).
* **Porównanie z brakiem leczenia:** Jedno niewielkie badanie (40 uczestników) wykazało korzyść na rzecz hipnoterapii (RR 19,00; 95% CI 1,18 do 305,88), jednak ze względu na wysoką niepewność i błędy metodologiczne wynik ten ma bardzo niską wiarygodność.
* **Hipnoterapia jako terapia dodana:** Zestawienie 5 badań (224 uczestników), w których hipnoterapię dołączono do innych metod, wykazało statystycznie istotny efekt (RR 2,10; 95% CI 1,31 do 3,35; I² = 62%). Rezultat ten należy jednak traktować z dużą ostrożnością z uwagi na wysokie ryzyko błędu systematycznego w tych próbach oraz znaczną heterogeniczność.

Kwestia bezpieczeństwa i zdarzeń niepożądanych


Większość włączonych do przeglądu badań nie zawierała informacji o systematycznym monitorowaniu i zbieraniu danych dotyczących zdarzeń niepożądanych. W nielicznych przypadkach, w których takie obserwacje prowadzono – w tym w jednym badaniu porównującym hipnoterapię z relaksacją – nie stwierdzono istotnych statystycznie różnic we wskaźniku skutków ubocznych między grupami. Dostępne dane nie wskazują na szkodliwość metody, lecz baza dowodowa dotycząca bezpieczeństwa pozostaje bardzo skąpa.

Ograniczenia i kontekst badania


Pewność dowodów naukowych w przeglądzie oceniono w skali GRADE jako niską do bardzo niskiej. Wynika to przede wszystkim z ograniczeń metodologicznych włączonych prób:

* Tylko 1 z 14 badań oceniono jako charakteryzujące się ogólnie niskim ryzykiem błędu systematycznego; aż 10 badań obarczonych było wysokim ryzykiem błędu, a 3 – niejasnym ryzykiem.
* Wiele badań cechowało się małą liczebnością prób i brakiem precyzji statystycznej.
* Występowały znaczne różnice w protokołach interwencji hipnoterapeutycznych oraz grup kontrolnych, co uniemożliwiło stworzenie całościowej metaanalizy.

Co z tego wynika?


Z perspektywy medycyny opartej na faktach nie ma obecnie wystarczających dowodów potwierdzających, że hipnoterapia jest skuteczniejszą formą leczenia uzależnienia od tytoniu niż standardowe wsparcie behawioralne, farmakoterapia czy próby rzucenia palenia bez asysty specjalisty. Jeżeli hipnoterapia przynosi jakąkolwiek dodatkową korzyść, dotychczasowe dane sugerują, że jest ona co najwyżej niewielka. Aby jednoznacznie określić jej miejsce w terapii uzależnień, konieczne jest przeprowadzenie większych, rygorystycznych metodologicznie badań klinicznych o wysokiej jakości, uwzględniających także dokładną ocenę profilu bezpieczeństwa.